Thoạt nghe, bệnh thủy đậu và đậu mùa có vẻ giống nhau. Cả hai đều gây ra những nốt phát ban và mụn nước. Song thực tế, chúng là những căn bệnh hoàn toàn khác nhau. Bạn cần hiểu rõ về sự khác biệt này để không nhầm lẫn giữa hai căn bệnh.
1. Thủy đậu vẫn quanh quẩn đâu đây, còn đậu mùa gần như bị tuyệt chủng
Hiện tại, thủy đậu vẫn là một căn bệnh rất phổ biến, đặc biệt là ở trẻ em. Trên thế giới có khoảng 4 triệu người bị bệnh mỗi năm, trong đó hơn 10.000 bệnh nhân phải nhập viện điều trị. Tuy rằng vaccine thủy đậu đã khống chế khá tốt căn bệnh này, nhưng bệnh vẫn hoành hành hàng ngày, hàng giờ.
Trong khi đó, tỷ lệ mắc bệnh đậu mùa trên thế giới gần như bằng không. Nhiều nghiên cứu chứng minh căn bệnh này đã bị tuyệt chủng hoàn toàn, nhờ có vaccine đậu mùa. Trường hợp cuối cùng mắc bệnh đậu mùa là vào năm 1978. Hiện nay, virus đậu mùa được lưu giữ ở hai phòng thí nghiệm nghiên cứu an toàn – một ở Mỹ và một ở Nga.
2. Thủy đậu thường nhẹ, trong khi đậu mùa dễ dẫn đến tử vong
Virus varicella gây bệnh thủy đậu rất dễ lây lan. Nếu bị thủy đậu, bạn sẽ nổi mụn nước trên khắp cơ thể (đóng vảy sau vài ngày) cùng với các triệu chứng như sốt, mệt mỏi, đau đầu, chán ăn. Tình trạng này thường kéo dài khoảng 5 đến 7 ngày.
Bệnh đậu mùa rất khác. Nó cũng được gây ra bởi một loại virus (variola), khiến người bệnh phát ban, nổi mụn nước và sốt, giống như thủy đậu. Song các triệu chứng của bệnh nghiêm trọng hơn nhiều. Khoảng 3 trong số 10 người bệnh đậu mùa bị tử vong. Một số người sống sót đã bị mù hoặc sẹo vĩnh viễn. Các chuyên gia tổng kết trong thế kỷ XX, căn bệnh đậu mùa đã giết chết hơn 300 triệu người.
3. Phân biệt nốt ban của bệnh thủy đậu và đậu mùa
Mặc dù các nốt ban của hai bệnh này trông khá giống nhau, nhưng vẫn có cách phân biệt chúng:
- Vết ban thủy đậu xuất hiện ở những thời điểm khác nhau tại các khu vực khác nhau. Chúng chủ yếu tập trung ở mặt, ngực và lưng, hiếm khi trên lòng bàn tay hoặc lòng bàn chân.
- Vết ban đậu mùa xuất hiện trên khắp cơ thể cùng một lúc (chủ yếu ở mặt, cánh tay và chân, đôi khi cả lòng bàn tay và lòng bàn chân).
4. Trẻ em (và một số người lớn) cần tiêm vaccine thủy đậu. Hầu như không ai cần đến vaccine đậu mùa
Mặc dù thủy đậu là một bệnh nhẹ, song đôi khi nó có thể gây ra các vấn đề nguy hiểm – đặc biệt là ở trẻ sơ sinh, người lớn và những người có hệ miễn dịch yếu. Đó là lý do tại sao các bác sĩ khuyên tất cả trẻ em nên tiêm vaccine thủy đậu – mũi đầu tiên vào năm 1 tuổi và tiêm nhắc lại ở độ tuổi 4 đến 6. Trẻ lớn hơn và một số người lớn chưa có kháng thể thủy đậu cũng cần tiêm. Loại vaccine này an toàn và hiệu quả lên tới 98%.
Mặc dù hiện nay vẫn còn vaccine đậu mùa, nhưng mọi người không cần sử dụng nữa vì không có ai mắc căn bệnh này. Ở Hoa Kỳ, hầu hết những người sinh sau năm 1972 chẳng bao giờ tiêm vaccine đậu mùa. Những người duy nhất vẫn có nguy cơ mắc bệnh là các nhà nghiên cứu trong phòng thí nghiệm có liên quan tới đậu mùa (hoặc các loại virus tương tự) cũng như một số thành viên của quân đội.
5. Biểu đồ so sánh thủy đậu và đậu mùa
Thủy đậu vs. đậu mùa | ||
| Triệu chứng ban đầu | 0 đến 2 ngày bệnh nhẹ trước khi phát ban. | 2 đến 3 ngày bệnh nặng trước khi phát ban. |
| Ban xuất hiện đầu tiên trên mặt hoặc thân mình. | Ban xuất hiện đầu tiên ở cổ họng hoặc miệng, sau đó lan lên mặt và cánh tay. | |
| Các nốt ban phát triển như thế nào? | Ban liên tục phát triển, ban cũ chưa kịp đóng vảy thì đã xuất hiện ban mới. | Các ban phát triển cùng một lúc, và chúng trông giống nhau trên bất kỳ phần nào của cơ thể, chẳng hạn như bụng, cánh tay, khuôn mặt… |
| Ban thay đổi thể trạng nhanh chóng, đóng vảy trong vòng 24 giờ. | Ban thay đổi từ từ, bong vảy sau 9 đến 15 ngày. | |
| Các ban hình thành trên bề mặt da và trông giống như những mụn nước nhỏ. | Ban trở nên săn chắc, hình vòm và nằm sâu trong da. | |
| Ban hiếm khi phát triển trên lòng bàn tay và lòng bàn chân. | Ban thường phát triển ở lòng bàn tay và lòng bàn chân. | |
| Các ban tập trung nhiều nhất ở thân, ít nhất là ở tay và chân. | Ban tập trung nhiều nhất ở mặt, tay và chân. |