Đột quỵ là sự tổn thương một phần não do dòng máu cung cấp cho não bị gián đoạn. Có nhiều nguyên nhân gây đột quỵ khác nhau.
Tầm quan trọng của dòng máu trong não
Nguyên nhân phổ biến của đột quỵ là do tắc nghẽn dòng máu trong mạch máu của não. Động mạch nằm ở cổ và não cung cấp máu lên não để giữ cho não hoạt động bình thường. Máu này đưa oxy và chất dinh dưỡng cần thiết lên não để tạo năng lượng hóa sinh cần thiết duy trì sự sống và hoạt động bình thường.
Khi nào lưu thông máu lên não bị tắc nghẽn?
Khi dòng máu trong mạch máu bị chặn và nghẽn lại, vùng não nơi dòng máu đó nuôi dưỡng sẽ bị mất oxy và dưỡng chất thiết yếu. Đây được gọi là thiếu máu cục bộ.
Hậu quả tức thời của thiếu máu là làm vùng bị ảnh hưởng của não suy giảm chức năng. Nếu việc thiếu dòng máu diễn ra ngắn, sau đó hồi phục lại, gây ra những triệu chứng đột quỵ có phục hồi, người ta gọi là TIA hoặc là cơn đột quỵ nhẹ. Nếu dòng máu không hồi phục nhanh chóng, tổn thương sẽ xảy ra trên diện rộng hơn – có thể thường trực, gây đột quỵ thực sự.
Nguyên nhân nào làm dòng máu bị tắc nghẽn?
Cục máu đông
Tắc nghẽn dòng máu có thể xảy ra do cục máu đông (nó là nguồn gốc của cả huyết khối và huyết tắt). Nó gây nên đột quỵ do thiếu máu cục bộ.
Huyết khối
Là cục máu đông phát triển và làm tắc nghẽn một phần hoặc toàn bộ mạch máu.
Huyết tắc
Ban đầu huyết tắc là một cục máu đông được tạo thành trên thành mạch, rồi bị lỏng ra và đi khắp nơi cho đến khi nó đến động mạch của não, gây tắc nghẽn và tổn thương đến não.
Bị xuất huyết
Nguyên nhân khác gây đột quỵ là xuất huyết trong não.
Khi mạch máu bị tổn thương, máu chảy ra, gây kích thích đến mô não cũng như thiếu sự cung cấp máu. Đột quỵ sẽ xảy ra bởi xuất huyết từ việc mạch máu bị đứt hoặc xuất huyết não.
Giảm tưới máu não
Thiếu máu cung cấp đến não hiếm gặp gây đột quỵ. Bệnh xảy ra do thể tích dịch hoặc máu trong cơ thể thấp, từ đó não không nhận đủ máu. Trong tình huống này sẽ không có cục máu đông, mà thật ra não sẽ bị tổn thương vì các mạch máu nhỏ nuôi não không nhận được đủ lượng máu cần thiết. Đột quỵ phát sinh từ việc giảm cung cấp máu não thường được gọi là nhồi máu vùng giáp ranh. Một số vùng não rất nhạy cảm với đột quỵ kiểu này.
Những nguyên nhân phổ biến của đột quỵ là gì?
Nguyên nhân từ não gây đột quỵ bao gồm:
- Bệnh mạch máu não
- Phình động mạch. Phình mạch có thể gây rò rỉ hoặc vỡ, gây ra xuất huyết.
- AVM/dị dạng động – tĩnh mạch não – đây là dị dạng nhóm mạch máu nối với nhau, thường chứa động mạch và tĩnh mạch. AVM có thể vỡ hoặc tạo thành cục máu đông, gây xuất huyết hoặc gây chứng đột quỵ do thiếu máu.
- Co thắt mạch – đây là chứng co giật động mạch đột ngột, cản trở dòng máu và gây ra thiếu máu cục bộ ngay cả khi không có cục máu đông.
Nguyên nhân về tim gây nên đột quỵ bao gồm
- Loạn nhịp tim – nhịp tim bất thường và nhịp tim khác thường như rung nhĩ có thể làm hình thành máu đông và làm gây tắc nghẽn động mạch đến não.
- Nhồi máu cơ tim – có thể gây ra nhồi máu hoặc có thể tạo ra cục máu đông làm nghẽn mạch đến não.
- Bệnh động mạch cảnh – nguyên do là có mảng xơ vữa trong động mạch làm giảm lưu lượng máu lên não. Huyết tắc có thể chạy từ động mạch cảnh lên não gây tắc mạch não hoặc làm tắc nghẽn động mạch cảnh có thể gây đột quỵ.
- Huyết áp cao – góp phần làm mắc bệnh mạch máu não, bệnh động mạch cảnh và bệnh tim. Ngoài ra, cơn tăng huyết áp có thể làm co thắt mạch não hoặc vỡ phình mạch gây đột quỵ.
Nguyên nhân của cơ thể gây đột quỵ bao gồm:
- Huyết áp thấp – có thể xảy ra vì mất máu nhiều hoặc mất nước, gây ra rối loạn ở não và gây ra đột quỵ vùng giáp ranh.
- Thuốc – thuốc uống ảnh hưởng đến đông máu, xuất huyết hoặc huyết áp có thể dẫn đến đột quỵ.
- Thuốc phiện – ma túy như cocaine, methamphetamine và chất kích thích mạnh khác có thể gây co thắt mạch ở bất kỳ động mạch nào trong cơ thể. Điều này có thể gây ra cơn đau tim, đột quỵ do co thắt mạch của động mạch não, hoặc khiến cục máu đông có thể đến não, gây đột quỵ.
- Bệnh đông máu – có thể gây tăng việc hình thành máu đông hoặc gia tăng xuất huyết.
- Nhiễm trùng – có thể làm thay đổi quá trình đông máu trong cơ thể hoặc xuất huyết, dẫn đến cục máu đông, làm nghẽn mạch hoặc bị xuất huyết. Trong một số trường hợp hiếm gặp, người bị nhiễm trùng có thể tắc nghẽn mạch máu, gây thiếu máu cục bộ.
- Viêm – có thể góp phần tạo nên việc tạo cục máu đông.
- Những bọt khí trong mạch máu co thể di chuyển đến não làm tắc mạch và gây ra đột quỵ.