Tổn thương trên da rồi sẽ lành. Tuy nhiên, vết sẹo có thể tồn tại vĩnh viễn trên làn da của bạn. Hiểu rõ cơ chế hình thành sẹo sẽ giúp bạn xử lý sẹo đúng thời điểm, đúng cách; giúp vết thương ít để lại sẹo nhất, vết sẹo nhỏ nhất và giảm sẹo, mờ sẹo nhanh nhất có thể.
Sẹo là dấu vết để lại trên da sau khi phục hồi các vết cắt, vết bỏng hoặc những vùng mô bị tổn thương. Vì các tế bào da mới không khớp với các mô tế bào cũ nên sẽ xuất hiện những mô sẹo đỏ, thâm nâu, thâm đen… Vết sẹo có khi lồi, có khi lõm, ảnh hưởng nhiều đến vẻ đẹp làn da.
Cơ chế hình thành sẹo phụ thuộc vào sự tăng cường lưu thông máu giúp thúc đẩy quá trình làm lành vết thương và sự sản sinh các mô tế bào da để làm liền vết thương, còn gọi là mô sẹo.
Các giai đoạn làm lành của vết thương
Sẹo chính là hậu quả của sự tổn thương trên da. Mức độ của vết sẹo hình thành trên da sau tổn thương tùy thuộc vào mức độ vết thương, chăm sóc vết thương và cách xử lý sẹo.
Quá trình lành thương và hình thành sẹo gồm có 3 giai đoạn: sưng viêm, tăng sinh và tái tạo.
1. Giai đoạn sưng viêm: Đây là giai đoạn đầu tiên của quá trình lành thương, diễn ra trong những ngày đầu. Vết thương sẽ ửng đỏ và sưng tấy. Máu ngưng chảy và chất kháng thể tiết ra xung quanh vết thương để chống nhiễm trùng. Khi bắt đầu cơ chế làm lành, cơ thể sẽ sản xuất ra những tế bào mới và mô chữa lành vết thương. Lớp vảy xuất hiện trên vết thương cũng là một phần của giai đoạn sưng viêm nhằm bảo vệ vết thương khi được làm lành.
2. Giai đoạn tăng sinh: Kéo dài khoảng 3 – 4 tuần. Nguyên bào sợi là các tế bào cơ bản của da ở lớp trung bì, sẽ tăng sinh ở khu vực vết thương để sản xuất collagen. Collagen tiếp tục hình thành trong 2 tuần, kéo miệng vết thương liền lại. Các mạch máu nhỏ và mao mạch sẽ hình thành để giúp chữa lành vết thương. Giai đoạn này, bạn cần chăm sóc vết thương đúng lúc, giúp tăng cường hệ thống tuần hoàn để giúp nuôi dưỡng và chữa lành vết thương nhanh chóng. Khi được máu nuôi dưỡng tốt thì vết thương ít bị tái viêm nhiễm, vết thương thu gọn lại, nên ít để lại sẹo nhất và vết sẹo nhỏ nhất. Tùy vào cơ địa mỗi người mà cơ chế sản xuất collagen diễn ra khác nhau. Nếu collagen sản xuất không đủ, sẽ gây ra sẹo lõm. Nếu collagen được sản xuất quá nhiều, gây tích tụ dày đặc, gây sẹo lồi, sẹo phì đại.
3. Giai đoạn tái tạo: Giai đoạn này, bề mặt vết thương đã lành hẳn, vết thương đã khép miệng, liền da. Nhưng bên dưới vết thương đã lành này, việc tích tụ mô xơ gây sẹo vẫn liên tục diễn ra và có thể kéo dài đến tận 2 năm. Đặc biệt, trong khoảng thời gian từ 40 – 60 ngày kể từ ngày lành thương, quá trình tạo sẹo diễn ra mãnh liệt nhất và gần như quyết định kích thước và mức độ của vết sẹo tồn tại trên da.
Giai đoạn nào trị sẹo hiệu quả nhất?
Muốn vết thương không để lại những vết sẹo xấu xí, bạn nên bắt đầu sử dụng các biện pháp can thiệp vào cuối giai đoạn tăng sinh và đầu giai đoạn tái tạo (thời điểm hình thành mô sẹo). Đây chính là thời điểm VÀNG để điều trị sẹo. Ngay khi thấy vết thương vừa khép miệng, liền da thì bạn cần nghĩ đến việc ức chế sự hình thành vết sẹo. Can thiệp đúng lúc sẽ giúp cân bằng sự sản sinh collagen vừa đủ, giảm sẹo lồi, tránh sẹo lõm hình thành sau đó.
Có nhiều phương pháp điều trị sẹo lồi như phẫu thuật, chích corticoid (tác dụng phụ lớn), tia lazer (chi phí rất cao và tùy thuộc rất nhiều vào máy móc và tay nghề người thực hiện). Tuy nhiên các phương pháp này chỉ khắc phục sẹo khi sẹo đã tồn tại, chứ không thể thực hiện ngay thời điểm VÀNG để hạn chế hình thành sẹo.
Giải pháp ngăn ngừa hiệu quả: đúng lúc và đúng cách
Giải pháp hiệu quả nhất vẫn là hạn chế vết sẹo hình thành, sau đó mới là khắc phục, làm mờ vết sẹo. Để hạn chế việc tạo sẹo, bạn cần có giải pháp xử lý sẹo đúng lúc và đúng cách.
- Đúng lúc: ngay tại thời điểm VÀNG, từ 40 – 60 ngày sau khi vết thương khép miệng, liền da
- Đúng cách: Sản phẩm xử lý sẹo cần có tác dụng tăng tưới máu, kháng viêm và thẩm thấu sâu vào lớp mô bên dưới. Một số sản phẩm bạn nên sử dụng là gel hoặc kem trị sẹo.
Một số lưu ý khi điều trị sẹo
- Việc thu nhỏ vết sẹo lớn và làm mờ hẳn đi thường lâu và khó hơn việc ức chế tạo sẹo. Tốt nhất là bạn nên xử lý sẹo vào đúng thời điểm VÀNG, giúp ít để lại sẹo nhất, sẹo nhỏ nhất và sẹo nhanh mờ nhất.
- Trước khi sẹo hình thành, rất khó để biết vết sẹo đó lồi hay lõm. Vì vậy, bạn nên chọn sản phẩm có thể điều trị được cho cả sẹo lồi và sẹo lõm.
- Mặc dù vết thương đã khép miệng, nhưng mô tổn thương bên dưới da vẫn chưa lành lặn hoàn toàn. Bạn nên chọn dùng sản phẩm có tác dụng tăng tưới máu và giảm viêm để giúp vết thương nhanh lành hơn, vết sẹo hình thành nhỏ hơn, ít hơn.
Trên đây là quá trình hình thành sẹo và các lưu ý ngăn ngừa sẹo xuất hiện. Ngoài ra, bạn hãy tham khảo thêm bài viết “Phân loại sẹo và cách trị sẹo mà bạn nên biết” để hiểu rõ hơn về sẹo nhé!
Chúng tôi không đưa ra các lời khuyên, chẩn đoán hay các phương pháp điều trị y khoa.